Để biểu diễn tóm tắt tính chất của một hoa (số lượng, cách sắp xếp, đặc điểm ... của các bộ phận trong hoa), người ta dùng hoa thức và hoa đồ.

4.1.3.1. Hoa thức

Là công thức biểu diễn cấu tạo của hoa bằng những chữ kí hiệu.

Đài : K (Calyx)

Tràng : C (Corolla)

Nhị : A (Androecium)

Nhuỵ : G (Gynoecium)

Nếu không phân biệt đài và tràng, người ta dùng chữ P (Periantium) thay cho 2 chữ K và C. Tất cả các chữ đều viết kiểu in hoa.

Hoa thức được biểu diễn trên một hàng ngang, các chữ kí hiệu của các bộ phận được viết theo thứ tự từ ngoài vào trong. Sau mỗi chữ ghi con số chỉ số lượng của bộ phận ở mỗi vòng.

Nếu số lượng không xác định và nhiều (∞) nếu thành phần nào thiếu thì ghi số (0) bên dưới, nếu bộ phận nào của hoa sắp xếp thành nhiều vòng thì ta ghi số lượng của từng vòng và nối với nhau bằng (+).Nếu bộ phận nào của hoa có số lượng thay đổi thì ta ghi số nhỏ trước số lớn sau nối với nhau bằng dấu (-).

Nếu hoa có bầu trên thì ta gạch dưới,bầu dưới thì gạch trên số chỉ số noãn (G) và bầu trung bình thì gạch ngang.

Nếu các thành phần của hoa trong cùng một vòng dính nhau thì ta ghi số đó trong ngoặc đơn.(….)

Ví dụ

Hoa huệ: *♀ P(3+3)A 3+3 G(3)

4.1.3.2. Hoa đồ

Hoa đồ là sơ đồ biểu diễn cấu tạo cắt ngang của hoa (hoặc nụ hoa) theo một mặt phẳng vuông góc với trục hoa.

• Trục mang hoa được thể hiện bằng vòng trong nhỏ có thể để trắng hoặc đen

• Lá bắc được biểu diễn bằng 1 đường cung có mấu nối ở lưng

• Lá đài được biểu diễn như lá bắc nhưng để phân biệt ta gạch chéo hoặc tô đen

• Tràng hoa được biểu diễn bởi một cung tròn (theo kiểu tiền khai hoa)

• Nhị biểu diễn theo lát cắt ngang của bao phấn và hướng mở cửa của bao phấn

• Nhuỵ hoa được biểu diễn theo lát cắt ngang của bầu với số ô và cách đính noãn.

Hoa thức và hoa đồ bổ sung cho nhau, giúp ta biết được những nét chủ yếu nhất trong cấu tạo của một hoa.

Hình. Hoa đồ cây dừa cạn

Hình. Hoa đồ hoa ớt

Câu hỏi gợi ý tìm hiểu bài:

Tập viết công thức hoa và xác định hoa đồ. Ví dụ: hoa mướp, dâm bụt