Hình dạng lá có thể biến đổi thích nghi với những môi trường sống khác nhau, hoặc với một số chức năng đặc biệt, đó là lá biến dạng. Các loại lá biến dạng như sau:

a) Vảy

Vảy là những lá ở dưới đất, thường mỏng và dai, hình dạng và màu sắc khác hẳn lá, làm chức năng bảo vệ, gặp ở các cây có thân rễ (cây dong ta, dong riềng ...).

Hình. Củ dong

Vảy có thể dày lên và mọng nước, làm chức năng dự trữ như các cây thân hành (Hành, tỏi, kiệu ...)

Cũng có cây, lá tiêu giảm hoàn toàn chỉ còn lại những vảy nhỏ không màu, mọc xung quanh cành (phi lao)

b) Gai

Ở một số cây, một phần của lá hoặc toàn bộ lá, hay lá kèm có thể biến thành gai.

Lá biến đổi thành gai vừa có tác dụng giảm bớt sự thoát hơi nước, thích nghi với khí hậu khô hạn, vừa bảo vệ cây chống phá hoại của động vật.

Ví dụ: gai nhọn ở ngọn lá cây thùa (Agave americana), một số cây lá hoàn liên gai (Berberis wallichina) lá biến thành gai có 3 nhánh; cây xương rồng bà (Opuntia monacatha).

Một số cây trong họ thầu dầu như cây xương rắn (Euphorbia milii) cây xương rồng ta có lá biến thành gai.

c) Tua cuốn

Tua cuốn có thể do lá hay một phần lá biến đổi thành tua cuốn. Ví dụ : cây đậu hoa (Lathyrus) có tua cuốn do lá, còn ở cây đậu hà lan, phần ngọn của lá kép biến thành tua cuốn.

d) Lá bắt mồi

Một số cây có lá biến đổi hình dạng thành cơ quan chuyên hoá đặc biệt dùng để bắt các loại sâu bọ nhỏ và tiêu hoá chúng. Những cây này thường sống ở môi trường thiếu chất dinh dưỡng (như vùng đất khô, chua mặn, đầm lầy ...).

Một số ví dụ:

- Cây nắp ấm (Nepenthes) có lá biến đổi đặc biệt, phần cuối là một bình màu xanh, đốm đỏ như một cái ấm tích (ấm có thể dài 2 - 30cm tuỳ loài), có một cái nắp nhỏ, đính trên miệng. Vách trong bình rất trơn, đáy bình có các tuyến. Khi lá còn non, nắp bình đậy kính, các tuyến tiết ra dịch có khả năng phân huỷ prôtêin. Khi nắp bình mở, nhiều sâu bọ nhỏ bay đến đậu trên thành bình, bị rơi vào trong. Xác chúng bị phân huỷ thành các chất hữu cơ cung cấp cho cây. Cây nắp ấm mọc nhiều ở Đà Nẵng, Vĩnh Linh, Quảng Bình, ..