Quat sát hình và đọc thông tin
Đa số cây hạt kín
có bao hoa gồm hai vòng: đài và tràng. Bao hoa như vậy gọi là bao hoa kép. Một
số cây, bao hoa chỉ có một vòng (thường là vòng đài), đó là bao hoa đơn, ví dụ:
hoa thầu dầu (Ricinus communis). Cũng
có khi hoa hoàn toàn không có bao hoa, và đó là hoa trần (hoa trầu không, hoa
phi lao).
Thường giữa vòng
đài và vòng tràng phân biệt nhau rõ về hình dạng, khích thước và màu sắc. Nhưng
cũng có khi chúng hoàn toàn giống nhau và có dạng đài như ở hoa cau, hoa dừa
hoặc có dạng cánh như ở hoa huệ, hoa lay ơn ...
a) Đài hoa
Đài hoa có chức năng bảo vệ các bộ phận hoa ở trong nụ. Nó gồm các mảnh (các lá đài) màu lục, giống lá, nhưng hình dạng phần lớn đã thay đổi, thường có hình tam giác hoặc ngắn. Đôi khi đài có màu như cánh hoa, ví dụ: ở hoa xôn đỏ (Salvia splendens), hoa ti-gôn (Antigonum leptopus), hoa phi yến (Delphinium consolida), ....
Các lá đài có thể rời nhau (hoa cải)
hoặc dính nhau ở bên dưới (hoa dâm bụt, hoa cẩm chướng).
Trong trường hợp sau, phần dính lại làm thành ống dài, phần trên gồm một số
mảnh tự do, gọi là thùy đài. Ống đài có thể dài, ngắn và có hình khác nhau tuỳ
loài.
Một số cây, ngoài vòng đài còn có thêm một vòng đài phụ. Đài phụ nhỏ hơn đài (ở hoa cây dâm bụt), hoặc lớn hơn đài (ở hoa bông);
số lượng các mảnh đài phụ không nhất thiết bằng
các mảnh đài. Về nguồn gốc, đài phụ có thể do lá kèm của đài biến đổi thành (ví
dụ ở hoa hồng), hoặc do lá bắc con biến thành (các cây trong họ bông). Trong
các cụm hoa có mật độ hoa dày đặc, các lá đài thường tiêu giảm (ví dụ: hoa tán,
hoa cúc).
Khi thành quả, đài thường
tồn tại trên quả. Đôi khi đài có thể biến đổi thành chùm lông tơ (như các cây
họ cúc), hoặc phát triển thành cánh của quả (như ở cây chò, cây sao, ....) để
làm bộ phận phát tán quả.
Về hình dạng và cấu
tạo giải phẫu, đài là bộ phận ít chuyên hoá của hoa và gần với lá sinh dưỡng
nhất. Chúng có chức năng bảo vệ hoa và duy trì chức năng quang hợp vì vẫn có
diệp lục.
b) Tràng hoa
Tràng hoa là bộ
phận nằm phía trong đài, có chức năng chủ yếu là hấp dẫn sâu bọ giúp cho sự
truyền phấn, gồm những mảnh có màu gọi là cánh hoa (hay cánh tràng). Màu sắc
của cánh hoa có thể do các chất antoxyan hoà tan trong dịch tế bào hoặc do các
chất màu chứa trong các lạp màu. Cánh hoa còn có mùi thơm do biểu bì tiết ra
các chất dầu thơm (hoa hồng, nhài, bưởi, ngọc lan ...)
Ở các cây còn
nguyên thuỷ, số cánh hoa trong một hoa thường nhiều và không cố định, nhưng
tiến lên các họ cao hơn, số cánh hoa đã giảm xuống và thường là 4-5 ở các cây
hai lá mầm hoặc 3 ở các cây một lá mầm. Số lượng này thường tương ứng với số
lượng lá đài. Từ đó ta có các loại mẫu hoa: mẫu 5, mẫu 4, mẫu 3.
Về kích thước, các mảnh cánh hoa thường lớn hơn các mảnh đài. Mỗi cánh hoa thường gồm một phần rộng ở phía trên, gọi là phiến và một phần thu hẹp ở phía dưới, gọi là móng (thấy rõ ở hoa cải, hoa phượng vĩ).
Cũng như đài, các cánh hoa có thể hoàn toàn rời nhau (hoa cánh phân),
hoặc dính nhau (hoa cánh hợp) tạo thành ống tràng ở phía dưới và phía trên rời nhau là các thùy tràng. Thùy tràng có số lượng tương ứng với số mảnh cánh hoa dính lại. Tuỳ theo mức độ và các kiểu dính khác nhau, tràng có thể hình ống, hình phễu, hình chuông, hình bánh xe, hình môi, hình thìa lìa,
. Điều này nói lên sự đa dạng
phong phú của tràng hoa, phù hợp với chức năng chính của nó.
Một số trường hợp, cánh hoa có thể mang những phần phụ hình vảy hoặc hình sợi, như ở hoa trúc đào, hoa lạc tiên,... những phần phụ này có thể phát triển và hợp thành một tràng phụ, như ở hoa náng trắng, hoa thiên lí, hoa bồng bồng (Calatropis gigantea).
Đôi khi cánh hoa lại kéo dài thành một cái cựa, có thể chứa tuyến mật, như ở nhiều loài phong lan.