Bộ nhuỵ là bộ phận sinh sản cái của hoa, do các lá noãn làm thành.

Cấu tạo của nhuỵ gồm 3 phần: bầu nhuỵ, vòi nhuỵ và đầu nhuỵ (núm nhuỵ)

Các kiểu bộ nhuỵ:

- Ở họ nguyên thuỷ: các lá noãn rời, thành bộ nhuỵ rời, có nhiều nhuỵ.

- Ở họ tiến hoá: các lá noãn dính nhau, số lượng giảm, tạo thành bộ nhuỵ hợp có 1 nhuỵ.

Tuỳ theo mức độ dính nhau của các lá noãn, sẽ có một số kiểu bộ nhuỵ sau:

+ Bộ nhuỵ dính nhau ở phần bầu, còn vòi và đầu nhuỵ tự do (hoa cẩm chướng).

+ Bộ nhuỵ dính nhau ở phần bầu và vòi, còn đầu nhuỵ rời nhau (hoa dâm bụt).

+ Bộ nhuỵ dính hoàn toàn (hoa bưởi, hoa cà)

a) Đầu nhuỵ (hay núm nhuỵ)

- Cấu tạo: Là phần loe rộng. Bề mặt của đầu nhuỵ được phủ bằng một mô dẫn dắt, tiếp liền vào trong rãnh của vòi nhuỵ. Mô dẫn dắt được cấu tạo bởi các tế bào tương đối to, vách mỏng, có nhiều chất tế bào.

- Chức năng: là nơi tiếp nhận hạt phấn.

Mô dẫn dắt thực hiện vai trò tiết, tạo điều kiện thuận lợi cho sự nảy mầm của hạt phấn và sự phát triển ống phấn ở đầu nhuỵ.

b) Vòi nhuỵ

- Cấu tạo: Là một ống rỗng hoặc đặc, có thể dài ngắn tuỳ loài. Phía trong vòi có thể rỗng tạo thành rãnh, thành của rãnh là mô dẫn dắt. Phía trong vòi đặc chứa đầy mô dẫn dắt.

- Chức năng: là đường đi của hạt phấn vào bầu nhuỵ. Mô dẫn dắt dung giải thành chất nước nhày, tạo môi trường thuận lợi đưa hạt phấn vào phần bầu.

c) Bầu nhuỵ

- Cấu tạo: có nhiều hình dạng khác nhau: hình cầu, hình trái xoan, hình trụ dài, thuôn, thẳng hoặc cong ..., bên ngoài nhẵn hoặc có khía, có gai mềm hay có lông ...

Phía ngoài là vách bầu, phía trong là khoang bầu. Khoang bầu chứa noãn. bầu có thể 1 ô hay nhiều ô, tương ứng với số lá noãn.

- Chức năng: chứa noãn.

- Vị trí của bầu trong hoa:

+ Bầu trên: nằm trên đế hoa, không dính với các bộ phận khác của hoa. Kiểu này kém tiến hoá nhất.

+ Bầu dưới: nằm chìm trong đế hoa, dính liền với đế hoa. Các bộ phận khác của hoa nằm trên đế, do đó ở mức cao hơn bầu. Kiểu này tiến hoá nhất, vì noãn ở bên trong được bảo vệ tốt hơn.

+ Bầu giữa: chỉ dính với đế hoa ở phần dưới, còn phần trên vẫn tự do.

d) Noãn

Noãn nằm trong khoang bầu, đính vào giá noãn.

- Cấu tạo của noãn: là một khối đa bào, có hình trứng, đôi khi hình cầu. Mỗi noãn gồm:

+ Cuống noãn là nơi đính noãn vào giá noãn.

+ Thân noãn là một khối tế bào nhỏ gọi là phôi tâm, có lớp vỏ noãn bao ở phía ngoài. Vỏ noãn thường để hở một lỗ nhỏ ở phía đỉnh gọi là lỗ noãn. Chỗ thân noãn đính vào cuống noãn gọi là rốn. Trong phôi tâm có một túi phôi gồm 1 nhân lưỡng bội ở giữa, 1 noãn cầu đơn bội với 2 nhân trợ bào ở hai bên, nằm ở một cực, và 3 nhân đối cực nằm ở cực đối diện (các nhân này đều đơn bội).

- Các kiểu noãn:

+ Noãn thẳng: Trục của thân noãn và cuống noãn ở trên cùng một đường thẳng, lỗ noãn ở vị trí đối diện với cuống noãn.

+ Noãn cong: Trục của thân noãn làm thành một góc với cuống noãn, lỗ noãn ở vị trí gần với cuống noãn (cây họ đậu).

+ Noãn đảo: Trục của thân noãn song song với cuống noãn khiến cho lỗ noãn nằm sát với cuống noãn (cây hướng dương, hoa loa kèn trắng).

- Các kiểu đính noãn: có 3 kiểu đính noãn:

+ Đính noãn trụ giữa (hay đính noãn góc): bầu có nhiều ô do nhiều lá noãn hợp thành.

+ Đính noãn bên: bầu 1 ô, do một hay nhiều lá noãn dính một phần ở mép làm thành.

+ Đính noãn giữa (hay đính noãn trung tâm): nó tiến hoá từ kiểu đính noãn trụ giữa, do vách ngăn giữa các lá noãn đã tiêu biến đi, nhưng trụ do các giá noãn tạo nên thì vẫn còn.

Câu hỏi gợi ý tìm hểu bài:

- Nêu chức năng của bầu nhụy?

- Đính noãn gồm những kiểu nào? Mức độ tiến hóa của các kiểu đính noãn?

- Nêu đặc điểm cấu tạo các kiểu noãn? Mức độ tiến hóa của các loại noãn?

- Đặc điểm cấu tạo nào của đầu nhụy thích nghi với chức năng hứng hạt phấn và giúp cho hạt phấn nảy mầm?